Lần đầu vào nhóm chơi Tiến Lên, tôi ngồi nghe mọi người nói “ôm hàng”, “chặt chồng”, “cóng rồi” mà như vịt nghe sấm. Có người hô “tới trắng” và cả bàn xuýt xoa, tôi còn tưởng đó là tên một bộ bài màu trắng. Nếu bạn cũng đang bỡ ngỡ khi bước vào Tiến Lên Miền Nam trên các cổng game bài đổi thưởng uy tín, cuốn “sổ tay” dưới đây sẽ giải nghĩa từng thuật ngữ, kèm ví dụ bằng lá bài để bạn nhớ lâu.
Nội dung bài viết
Thuật Ngữ Về Lá Bài Và Chất
Trước khi nói chuyện bộ bài, hãy nắm cách người ta gọi từng lá. Rất nhiều từ ở đây là tiếng lóng miền Nam đã thành chuẩn.
Heo, heo đen, heo đỏ
Heo là lá 2, lá lớn nhất trong Tiến Lên Miền Nam. Heo đen là 2♠ và 2♣, heo đỏ là 2♦ và 2♥. Heo cơ 2♥ là lá lớn nhất cả bộ. Phân biệt đen đỏ quan trọng vì mức phạt thúi heo đỏ thường cao hơn.
Bích, chuồn (tép), rô, cơ
Bốn chất xếp từ thấp đến cao: bích ♠, chuồn ♣ (nhiều người gọi là tép), rô ♦, cơ ♥. Khi hai lá cùng số, chất cao hơn thắng. Thứ tự đầy đủ, bạn tra trong bài thứ tự bài từ nhỏ đến lớn.
Già, đầm, bồi, xì
Cách gọi cũ vẫn còn ở bàn giấy: già là K, đầm là Q, bồi là J, xì hay át là A. Trên bàn trực tuyến thì chỉ thấy chữ, nhưng khi nói chuyện với người chơi lâu năm, bạn sẽ nghe mấy từ này suốt.
Có lần một bác lớn tuổi trong xóm bảo tôi “đánh con đầm cơ đi”, tôi lục mãi mới hiểu là Q♥. Từ đó tôi nhớ luôn cả bộ bốn từ. Nếu bạn hay chơi với người lớn tuổi hoặc ở các bàn giấy ngày Tết, biết mấy cách gọi này giúp bạn khỏi lóng ngóng và giao tiếp trên bàn trôi chảy hơn hẳn.
Thuật Ngữ Về Các Bộ Bài
Đây là nhóm từ bạn dùng nhiều nhất, vì mỗi lượt đánh đều là một bộ.
Rác, đôi, sám
- Rác (lá lẻ): một lá đơn không thuộc bộ nào, ví dụ 6♦.
- Đôi: hai lá cùng số, ví dụ 9♣ 9♥.
- Sám (sám cô, bộ ba): ba lá cùng số, ví dụ Q♠ Q♦ Q♥.
Ba từ này là bảng chữ cái của Tiến Lên. Khi ai đó nói “vòng này đang đánh rác”, nghĩa là mọi người chỉ được ra từng lá lẻ; “vòng đôi” thì phải ra hai lá cùng số. Người mới hay lỡ tay chọn đôi khi vòng đang là rác, và hệ thống sẽ không cho đánh. Cứ nhìn bộ vừa ra trên bàn là biết mình phải đáp bằng kiểu gì.
Sảnh và sảnh rồng
Sảnh là từ ba lá liên tiếp trở lên, không cần đồng chất, không chứa heo, ví dụ 7♠ 8♥ 9♣ 10♦. Sảnh rồng là sảnh đủ 12 lá từ 3 đến A, một trong những bộ tới trắng. Tôi chơi nhiều năm mới thấy sảnh rồng một lần, trên tay người khác.
Đôi thông
Ba đôi thông là ba đôi liên tiếp, như 4♠ 4♥ 5♣ 5♦ 6♠ 6♥. Bốn đôi thông là bốn đôi liên tiếp. Người chơi hay gọi tắt “ba thông”, “bốn thông”. Hai đôi liên tiếp thì không phải bộ hợp lệ.
Chữ “thông” ở đây mang nghĩa nối liền, giống như các phòng thông nhau. Ba đôi thông chứa đôi heo cũng không hợp lệ, cùng lý do sảnh không được chứa heo. Tôi từng thấy người mới xếp K-K, A-A, 2-2 và tưởng mình có ba đôi thông, đến lúc đánh ra mới biết hệ thống không chấp nhận.
Tứ quý và “hàng”
Tứ quý là bốn lá cùng số. Hàng là từ gọi chung cho các bộ chặt được heo: ba đôi thông, tứ quý, bốn đôi thông. Câu “ôm hàng” nghĩa là giữ hàng trong tay chờ thời cơ.
Thuật Ngữ Về Hành Động Trong Ván
Hiểu các bộ rồi, giờ đến những động từ mô tả điều xảy ra trên bàn.
Đánh, chặn, bỏ lượt
Đánh là ra bài. Chặn (hay đè) là đánh bộ cùng kiểu lớn hơn bộ trước. Bỏ lượt là không đánh, và khi đã bỏ bạn không được quay lại vòng đó. Khi mọi người bỏ hết, người đánh cuối giành vòng và được mở vòng mới.
Chặt và chặt chồng
Chặt là dùng hàng để hạ heo hoặc hạ hàng nhỏ hơn. Ví dụ đối thủ đánh 2♥, tôi chặt bằng tứ quý 7. Chặt chồng (chặt đè) là khi người khác chặt tiếp lên bộ vừa chặt, như tôi chặt heo bằng ba đôi thông rồi người sau chặt lại bằng tứ quý. Người bị chặt cuối cùng thường chịu phạt cộng dồn. Luật chặt chồng, được chặt ngoài lượt hay không, khác nhau giữa các sảnh. Về các bộ chặt được tứ quý, xem bài cái gì chặt được tứ quý.
Mở vòng, giữ vòng
Mở vòng là đánh nước đầu tiên của một vòng, được chọn bất kỳ bộ nào. Giữ vòng là đánh lá đủ lớn để không ai chặn, nhằm lấy lại quyền mở. Kỹ năng chọn lúc mở vòng bằng bộ gì là trọng tâm của bài chiến thuật Tiến Lên Miền Nam.
Báo bài
Ở một số bàn, người còn một lá phải báo cho cả bàn biết. Trên bàn trực tuyến, hệ thống thường hiện số lá còn lại của từng người, nên việc báo tự động.
Đừng xem nhẹ con số này. Khi thấy một người chỉ còn một lá, cả bàn sẽ chuyển sang thế phòng thủ: không ai mở vòng bằng lá lẻ nhỏ nữa. Nếu bạn là người đang báo một lá, hãy chuẩn bị tinh thần rằng các vòng tiếp theo sẽ toàn đôi, sảnh và sám để chặn đường bạn.
Thuật Ngữ Về Thắng Thua Và Phạt
Nhóm từ này quyết định bạn được hay mất bao nhiêu sau mỗi ván.
Về nhất, về nhì, về bét
Về nhất là đánh hết bài đầu tiên. Tùy luật, ván có thể dừng ngay hoặc tiếp tục để xếp nhì, ba, bét. Người về bét chịu thiệt nhiều nhất trong nhóm không bị phạt đặc biệt.
Ở nhiều bàn trực tuyến, ván dừng ngay khi có người về nhất và mỗi người còn lại bị tính theo số lá còn trên tay, cộng thêm phạt nếu thúi hoặc cóng. Ở bàn giấy truyền thống, người ta hay đánh tiếp tới khi phân đủ thứ hạng. Hai cách tính dẫn tới hai lối chơi khác nhau, nên đọc luật trước là việc không thể bỏ qua.
Tới trắng
Tới trắng là thắng ngay khi vừa chia bài nhờ bộ đặc biệt, không cần đánh. Ví dụ hay gặp: tứ quý heo, năm đôi thông, sảnh rồng. Có sảnh còn tính thêm sáu đôi bất kỳ. Danh sách chính xác tùy nơi chơi.
Thúi heo, thúi hàng
Thúi là còn giữ heo hoặc hàng trong tay khi ván kết thúc. Thúi heo đỏ thường phạt nặng hơn heo đen; thúi tứ quý, thúi ba đôi thông cũng bị phạt. Cơ chế cụ thể nằm trong bài thúi heo là gì.
Cóng
Cóng là khi ván kết thúc mà bạn chưa đánh ra được lá nào, còn nguyên 13 lá. Đây thường là mức phạt nặng. Có nơi còn áp dụng “cóng” cho người chưa ra được bộ nào khi đối thủ tới.
Tiếng Lóng Dân Chơi Hay Dùng
Ngoài thuật ngữ chuẩn, bàn Tiến Lên còn cả kho tiếng lóng. Không biết thì vẫn chơi được, nhưng biết thì đỡ ngơ.
Bài đẹp, bài xấu, bài rác
Bài đẹp là tay có nhiều sảnh dài, có hàng hoặc heo. Bài xấu là tay rời rạc toàn lá lẻ nhỏ. Người ta hay nói “bài rác quá” khi cầm 3♦ 5♠ 7♣ 9♥ không nối được gì.
Ôm heo, ôm hàng, thả heo
Ôm là giữ lại chờ thời. Thả heo là đánh heo ra để dụ đối thủ lộ hàng. Tôi từng thả 2♠ chỉ để thử xem người ngồi đối diện có ba đôi thông không, và đúng là họ chặt ngay.
Đếm bài
Đếm bài là theo dõi lá đã ra để suy luận lá còn lại. Đây là kỹ năng cao cấp, tôi đã viết riêng trong bài cách đoán bài đối thủ.
Cách Học Thuộc Thuật Ngữ Nhanh
Đọc một lần thì dễ quên. Tôi đã thử vài cách, và đây là những cách hiệu quả với tôi.
Tự ghi sổ tay nhỏ
Tuần đầu, mỗi lần nghe từ lạ tôi ghi vào ghi chú điện thoại kèm ví dụ lá bài. Sau khoảng chục ván, danh sách gần như không thêm từ mới, và tôi thuộc hết lúc nào không hay.
Điều quan trọng là ghi kèm ví dụ cụ thể chứ không chỉ định nghĩa. Dòng “chặt chồng: tôi chặt 2♦ bằng ba đôi thông 5-6-7, người sau chặt lại bằng tứ quý 9” dễ nhớ hơn nhiều so với một câu giải thích trừu tượng. Mỗi khi đọc lại, tôi như xem lại đoạn phim của ván đó.
Nhóm từ theo tình huống
Thay vì học rời, tôi nhóm theo diễn biến ván: chia bài (tới trắng), giữa ván (chặn, chặt, chặt chồng), cuối ván (thúi, cóng). Não nhớ theo câu chuyện tốt hơn nhớ danh sách.
Chơi bàn nhỏ và nói to
Khi chơi với bạn bè, tôi tập nói to hành động của mình: “chặn đôi K”, “chặt heo bằng ba thông”. Nghe hơi kỳ nhưng giúp phản xạ rất nhanh. Chỉ sau vài buổi, tôi đã dùng thuật ngữ tự nhiên như người chơi lâu năm.
Hỏi Nhanh Đáp Gọn
“Sám” và “sám cô” có khác nhau không?
Không, cả hai đều chỉ bộ ba lá cùng số.
“Hàng” có bao gồm heo không?
Không. Hàng là bộ dùng để chặt heo: ba đôi thông, tứ quý, bốn đôi thông. Heo là lá lẻ lớn nhất, không phải hàng.
Thuật ngữ Miền Nam và Miền Bắc có giống nhau?
Phần lớn giống, nhưng luật khác nên một số từ mang nghĩa khác. Chi tiết ở bài phân biệt Tiến Lên hai miền.
Tới trắng có bị ai chặn không?
Không. Tới trắng được xét ngay sau khi chia, trước lượt đánh đầu tiên. Nếu hai người cùng có, luật từng sảnh sẽ quy định ai thắng.
Kết Luận
Thuật ngữ Tiến Lên Miền Nam nghe thì nhiều, nhưng quy về bốn nhóm: tên lá, tên bộ, hành động và thắng thua. Một khi đã hiểu “heo”, “hàng”, “chặt”, “thúi”, “cóng”, “tới trắng”, bạn sẽ theo kịp mọi cuộc trò chuyện trên bàn và đọc luật của bất kỳ sảnh nào mà không bỡ ngỡ. Nếu còn mới hoàn toàn, hãy bắt đầu từ cách chơi Tiến Lên cơ bản, và nhớ rằng game bài đổi thưởng chỉ nên là trò giải trí trong giới hạn bạn tự đặt.